Nieuw-Zeeland: het land met meer schapen dan mensen

Reisverzekering voor een wereldreis of leven als digital nomad
Reisverzekering voor wereldreizigers en digital nomads
5 december 2017
Palmolieverbod biobrandstof
Palmolieverbod voor biobrandstof geeft Borneo wat lucht
15 december 2017

Nieuw-Zeeland: het land met meer schapen dan mensen

Nationaal Schapenmuseum Masterton

Het beest schiet rakelings voor de camper langs en loopt ongeschonden de wei in. Met 25 miljoen stuks is het vast niet de laatste keer dat dit gebeurt. Het schaap domineert het inwoneraantal van Nieuw-Zeeland, maar verliest terrein. Boer Angus voorziet bezoekers van de feiten en leert de kneepjes van het vak.

De gepensioneerde schapenboer Angus is de eigenaar van dit nieuwe boerenconcept. Bij SheepWorld krijgt men een kijkje in het leven van de Nieuw-Zeelandse schapenboer en inzicht in de cijfers rondom de schapencultuur. Het land heeft immers meer schapen dan inwoners.

Ouderwetse schaapherder

Een van de topattracties is het schapendrijven. Tegenwoordig zijn drones en ander automatisch geschut populair om kuddes vee te drijven, maar hier blijft de boer trouw aan de ouderwetse methode met een schaapshond aan zijn zijde. Vanuit de halfopen stal krijgen belangstellenden een demonstratie.

Binnen staat een tribune, uitkijkend op een liggend houten platform met daarboven hangend een vast scheersysteem. Het systeem draait op diesel, dat is ook te ruiken. De schapenscheerder neemt zijn eigen scheerapparaat mee. Het is persoonlijk gereedschap, net zoals een kapper het liefst met zijn eigen schaar knipt.

Oud scheerapparaat voor schapen

Een scheerapparaat van een schapenscheerder in het Nationaal Schapenmuseum in Masterton. Het uiteinde klik je op het scheersysteem van de boer dat elektrisch of via een dieselmotor wordt aangedreven.

Gesteund door zijn houten wandelstok klimt Angus op het krakende houten platform. Met een vriendelijk stem start hij zijn introductie voor een handjevol publiek. Elke maand wordt een vijftigtal schapen gehuurd om ze na een week van demonstraties weer geschoren terug te brengen. De lap grond is hier te klein om een volwaardige boerderij te runnen, maar het leven van een schapenboer gaat dan ook niet altijd meer over rozen.

Het is een stukje nationale trots wat de Nieuw-Zeelanders moeilijk loslaten.

Zo moet worden opgemerkt dat de schapencultuur in Nieuw-Zeeland bergafwaarts gaat. Een feit waar veel inwoners omheen draaien. Die gaan nog steeds uit van tientallen miljoenen schapen, maar volgens Angus zijn dat vervlogen tijden. “Het is een stukje nationale trots wat de Nieuw-Zeelanders moeilijk loslaten.” Van jaarlijks ongeveer 40 miljoen schapen zijn er nog maar zo’n 25 miljoen over. Dat is nog steeds veel tegenover een inwoneraantal van 4,5 miljoen mensen, maar de schapen verliezen duidelijk terrein. Het opkomende toerisme speelt daarin een rol, maar ook de vraag naar schapen neemt af. Het vlees is niet meer zo geliefd en de veeteelt, vooral maïs, levert meer inkomsten op.

Een vrouwelijke schapenscheerder stapt wat onzeker naar voren. Pupil Alex mag onder het toeziend oog van boer Angus de scheerdemonstratie geven, maar binnen is geen schaap te bekennen. Met twee vingers als een kommetje in haar mond wordt naar buiten gefloten. Binnen een mum van tijd rennen twee honden de stal binnen. Het is de zwart-witte border collie Charlie en de zwartbruine gekruiste labrador Kris. Ze hebben ieder hun eigen taak. Charlie moet de kudde drijven en Kris moet schapen die de benen nemen met zijn zware blaf uit de bosjes lokken.

Schapenboer en zijn hond
Boer Angus en border collie Charlie zijn bijna klaar om de schapen op de achtergrond van de wei naar de stal te drijven, klaar om van hun wollen vacht te worden ontdaan.

Trillend van enthousiasme staat Charlie buiten al klaar voor de start. In de verte is de kudde nog ongestoord aan het grazen. Dan klinkt het startsignaal. Vliegensvlug is Charlie vertrokken en verdwijnt achter de groene heuvel in de weide. Nieuwsgierig wacht het publiek af, maar al snel horen we het gemekker dichterbij komen. Binnen een minuut komen de eerste witte oortjes tevoorschijn. De schapen worden volgens het boekje afgeleverd in de stal waardoor Kris niet in actie hoeft te komen.

Schapendrijven
Charlie sprint weg en rent in een boog om de kudde schapen heen om ze via de kortste weg naar de stal te loodsen.

Schapendrijven Nieuw-Zeeland

Wereldkampioenschappen schapenscheren

Met een wollig schaap tussen haar benen vertelt Alex over de ontwikkeling van het schapenscheren in Nieuw-Zeeland. Eerder tijdens een bezoek aan het Nationale Schapenmuseum in Masterton werd haar verhaal uitgebreid toegelicht. In Masterton worden namelijk elk jaar de wereldkampioenschappen schapenscheren gehouden onder de naam Golden Shears. Het kampioenschap is de grootste ter wereld en trekt jaarlijks uitverkochte zalen en 70.000 televisiekijkers.

Schapen scheren

In het met beige en donkergroen beschilderde huisje huisvest zich een piepklein museum. Binnen is het tjokvol. Elke wand is volgeplakt met foto’s en informatieborden, elke ruimte heeft een beeldbuis waar een gedateerde videoband afspeelt en in de aansluitende houten stal laten poppen het scheerproces zien. Bij binnenkomst prijken de kampioenen schapenscheren, met o.a. Roger Cox als een van de uitblinkers, trots aan de muur. Het is hier een ware sport.

Nationaal Schapenmuseum Masterton

Voor het begin van de schapencultuur moeten we terug naar halverwege de 19e eeuw. Europese ontdekkingsreizigers brachten al schapen naar Nieuw-Zeeland, maar pas rond 1850 schoten de eerste commerciële schapenboerderijen als paddestoelen uit de grond. Hoewel de dieren eerst werden gebruikt voor de vleesconsumptie, bleek niet veel later het Nieuw-Zeelandse klimaat perfect voor het produceren van goede wol. Door de komst van de Britten werd het product internationaal geëxporteerd. Deze opkomende welvaart had professionele schapenscheerders nodig.

Daarop werden de eerste scheertrainingen opgericht, maar dat bleef lange tijd lokaal of ging over van vader op zoon. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd een nationale scheertraining geïntroduceerd met schapenscheerder Godfrey Bowen als leidend instructeur. Dankzij de befaamde Bowen techniek (wereldwijde toegepaste scheertechniek), waarbij met de vrije hand de huid wordt gestrekt om de kwaliteit van de wol te waarborgen, waren het de Nieuw-Zeelanders die vooropliepen als professioneel schapenscheerders. Zelf scheerde Godfrey een wereldrecord bij elkaar door maar liefst 456 schapen in negen uur tijd te ontdoen van hun wollen vacht.

Schapen in Nieuw-Zeeland

Top op de dag van vandaag is het scheren een vak apart. In het scheerseizoen van november tot maart verdienen deze jongens dan ook bakken met geld. Vanwege het gunstige klimaat kunnen ze soms wel twee seizoenen per jaar aan het werk (een ideetje van Godfrey). Je ontvangt $2 per geschoren schaap waarmee het inkomen in rap tempo oploopt als een ervaren vakman 300 stuks per dag verwerkt.

Inmiddels is het beroep uitgegroeid tot een sport en doen jaarlijks tientallen kandidaten mee om te strijden voor de eervolle titel wereldkampioen schapenscheren.

Wolproductie Nieuw-Zeeland

Met het schaap op haar kont scheert Alex eerst de kop en buik, gevolgd door de poten, zijkanten en de rug. Een pak wol van ruim anderhalve kilo blijft over. Gemiddeld levert een volwassen schaap jaarlijks 3,6 kilo wol.

Wolproductie Nieuw-Zeeland
Na het scheren wordt de wol schoongemaakt en gesorteerd op lengte, sterkte etc. Daarna wordt alles geperst om de vezels recht te trekken en ten droge gelegd. Na dit proces kan de wol in gebruik worden genomen of worden verkocht.

Het Merinoschaap is de oudste soort ter wereld en domineerde lange tijd de Nieuw-Zeelandse wolindustrie. De Merino produceert fijne wol geschikt voor lichtgewicht kleding. Hoewel de Merino wereldleider is, is het de Romney die zich de nieuwe hofleverancier van Nieuw-Zeeland mag noemen. Er komt jaarlijks ruim 5 kilo vacht vanaf die gebruikt wordt voor textielproducten zoals vloerkleden en beddengoed. Deze textielproducten zijn verantwoordelijk voor 70% van de totale wolindustrie in het land.

Merino schaap
Merinoschapen, de oudste soort en marktleider in de wereld. In Nieuw-Zeeland inmiddels niet meer, maar met een populatie van 2 miljoen doet het Merinoschaap het nog steeds niet slecht.

Romney lammetje
Romney lammetje

Toch loopt de schapenpopulatie snel terug. Van het toppunt in 1982 met meer dan 70 miljoen schapen tot aan nu, zo’n 25 miljoen stuks. De kwaliteit van de wol wordt er echter niet minder van, die is nog steeds wereldwijd geliefd. De Nieuw-Zeelanders blijven zich dan ook ontwikkelen en maken naast alledaags textiel ook innovatieve wol producten met betrekking tot veiligheid en milieuvriendelijkheid. Zo wordt het materiaal toegepast in bedrijfskleding vanwege de brandbestendigheid en wordt wol ingezet bij het opruimen van olie uit de oceaan omdat het optimaal absorbeert.

De verborgen terugloop met groots resultaat
Ondanks een daling van miljoenen schapen is Nieuw-Zeeland dankzij het gunstige klimaat en hun innovatieve ontwikkeling nog steeds de op een na grootste wol producent ter wereld.

Wil je dat zelf ondervinden? Bezoek dan boer Angus in SheepWorld of ga zelf schaapjes tellen in Nieuw-Zeeland.

Shamira
Shamira
Met een drang naar vrijheid reis ik als digital nomad de wereld rond op zoek naar mooie bestemmingen, andere culturen en interessante verhalen. Op WanderRebel.com deel ik mijn ervaringen met de reisliefhebber, maar ook met de thuisblijver die liever meereist vanachter het beeldscherm.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *